Alles hat ein Ende (nur ein Wurst hat zwei)

Mijn vader zei het vroeger al met enige regelmaat. Als ik bijvoorbeeld weer eens liep te sippen over mijn boek dat uit was of de vakantie voorbij, maar het hielp niets. Ieder einde doet me pijn.

Ik kan me nog goed herinneren dat ik voor het eerst op het woord nostalgie stuitte. Ik moet een jaar of veertien zijn geweest. Nostalgie: een romantisch heimwee naar vroeger, zo noemde van Dale destijds mijn van-muziek-doordrongen-tranendalen waarbij ik mistroostig uit het raam hing en stiekem peukjes in de regenpijp wierp, en ik was blij te ontdekken dat mijn ziekte een naam had. Ik leed aan een behoorlijke ernstige vorm van continue nostalgie; een pijnlijke en vrijwel voortdurende kwaal vol worsteling met iedere vorm van afscheid nemen die zich uit in pijnlijk hartezeer máár met geen enkel risico op vroegtijdig sterven. Dat laatste is natuurlijk geruststellend.

Vandaag is de laatste dag van mijn vakantie. Ik mis mijn poëzievriendjes van de Poëziebus en ik mís de Poëziebus. Ik mis de tijd dat ik nog naar de Poëziebus moest gaan en ik mis de tijd dat ik nog nooit van de Poëziebus had gehoord. Ik mis mijn vakantie. Ik mis Berlijn en ik mis dat ik nog nooit in Berlijn was geweest. Ik mis Oost Duitsland en ik mis dat Oost Duitsland nog in het verschiet lag, geschreven in mijn agenda waar ik soms in vooruit blader om te zien wat me nog allemaal te wachten staat, maar wat er nog niet is. Ik houd van dingen in het verschiet meer dan van de dingen in een fotoalbum, van de laatste moet ik huilen.

De tijd gaat me te snel. Het is een gedachte die me rond diezelfde levensfase voor het eerst overviel. Voor mij gaat de tijd te snel. Ik heb voortdurend pauzetijd nodig, tijd waarin ik de wereld in pauzestand kan drukken zodat ik mijn hoofd om al dat is gebeurd kan krijgen. Het is niet dat ik niet wil dat mijn kinderen groot worden en het huis uit gaan, geloof me; ik wíl dat ze groot worden en het huis uitgaan en ik moet er niet aan denken dat ze opnieuw klein worden. Ik houd van ontwikkeling, spring van het ene avontuur in het volgende wat alleen maar kan betekenen dat ik volledig opensta voor verandering. Ik voel dus niet de behoefte om de boel te bevriezen. Maar toch, nostalgie voortdurende nostalgie, romantisch heimwee naar al dat is geweest, dat me is ontglipt, wie ik ben verloren, of wat ik heb gedaan, afgerond en ingekopt en de verdomde wetenschap dat wat is geweest, is geweest.

Morgen weer een dag. Ik heb er zin in.

1-2-3-4-5-6-7-8-9-10

Zondagmorgen. Normaal gesproken maak ik een vroege wandeling met de honden en drink koffie in de tuin, komen de kinderen met slaperige hoofden pas naar beneden als ik mijn tweede kop allang leeg heb. Vanmorgen at ik met weet-ik-veel-hoeveel-dichters in een jeugdherberg. Er werd gevoetbald op het plein, terwijl ik met wat zielige yoga-oefeningen mijn lijf enigszins soepel probeerde te krijgen.

Vandaag is Antwerpen. Met een beetje mazzel is het mooi weer, loopt de stad uit om naar ons te luisteren. In de bus wordt gezocht naar een gezamenlijk moment om de tour te kunnen afsluiten. We hebben de mogelijkheid nog een nachtje te blijven, maar de meesten willen zo snel mogelijk terug naar huis. Het is gedaan. Tien dagen weg zijn van je liefdes is lang. Tien dagen met een groep dichters en een fantastische crew op pad zijn, was fantastisch. We hebben naar elkaar geluisterd en voor elkaar gejuicht. Ik werd meer dan eens recht in mijn hart geraakt door schoonheid. We hebben gelachen, gedronken, gedeeld. We hebben gedanst, geleerd, omarmd. We zijn gegroeid. We gaan naar huis, maar nemen elkaar mee. Laat ik even voor mijzelf spreken. Ik neem een ieder van jullie mee, in mijn hart of in mijn hoofd.

Lieve mensen. Lieve, lieve mensen, dánk voor een grandioze tour! Leve de Poëziebus!

In het missen zit is en ik ben nog steeds onderweg Beweeg voortdurend van jou af en buig weer terug Buig af en beweeg weer terug Alleen intern houd ik

Koers zetten de woorden als opstijgend luchtverkeer en ik sla handen voor mijn oren en prop oordoppen zo diep mogelijk in mijn gehoorgangen en hoor door alle geruis heen slechts het kloppen van mijn

Hard gaan we van nul naar honderd op de snelweg Ik groei zo snel dat ik rekening houd met het feit dat mijn botten eerdaags uit mijn vel zullen steken en ik houd doekjes bij de hand voor het bloeden

Op het oor van mijn kopje landt een woord met vier vleugels Voorzichtige lijnen geven aan dat alles breekbaar is Ik probeer te lezen, probeer het leven te lezen en raak woordblind de weg kwijt in recensies en besprekingen van mensen die zijn vergeten hoe oud wij zijn

In het missen zit is en ik ben nog steeds onderweg.

Dag acht – De laatste dagen

Gisteravond waren we in de schouwburg van St. Niklaas. Ik herinner me het stadje met de gouden Sinterklaas bovenop de kerk, als het stadje waar we vroeger mayonaise en chocolade gingen kopen. Vele herinneringen heb ik aan mijn familie in Zeeland; oom, tante en vier neven. Omdat de afstand Twente- Zeeland zo groot was, gingen we weekenden logeren in hun grote, vrijstaande huis met enorme tuin. Eindeloos spelen in die tuin, de kippen voeren en risken met zijn allen op de grote zolder. Pianospelen zonder dat ik dat kon en alle commentaar daarop negeren. Van de zware eikenhouten trapleuning glijden en het gekrijs van moeder in de gang aan je laars lappen. Ik leerde er mosselen eten; elf handen die graaiden naar de schelpen in de grote zwarte pan in het midden op de tafel. De verrukking van dat samenzijn kan ik zonder moeite weer oproepen bij de gedachte. Op zaterdagmorgen mocht ik met moeder en tante mee boodschappen doen in België, waar alles goedkoper was en zonder e-nummers.

Met geen van deze mensen heb ik nog contact. Oma werd gedurende mijn jeugd het middelpunt van diverse familievetes, of misschien moet ik zeggen dat zij zichzelf het middelpunt máákte van diverse familievetes. Waarmee ze uiteindelijk heeft bereikt dat mijn moeder en ik de enigen waren die aan haar sterfbed zaten. Daar zijn gedichten uit ontstaan, of misschien zelfs de hele bundel, omdat de confrontatie met de dood, die vriendelijk aan de andere kant van de kamerdeur heeft staan wachten tot zij er klaar voor was hem te ontvangen, mijn kijk op het leven voorgoed veranderde.

Aan het einde van ons programma in de schouwburg gisteravond, kregen wij een danige berisping van de deken die namens de gemeente in het publiek zat. We waren té experimenteel, té ruw, té luid geweest. Het kan natuurlijk nooit de bedoeling van een optredend artiest zijn, om zijn publiek van zich af te duwen. Integendeel, optreden gaat over verbinden. Het is voor mij het fijnste moment als ik op het podium merk, dat ik de aandacht van mijn publiek heb gevangen en een geda(i)chte kan overbrengen.

Ik wil iets toevoegen, dat geldt ongetwijfeld voor een ieder van ons. Het commentaar van de deken nemen wij ter harte maar niet zonder ons te realiseren dat dit minstens evenveel zegt over haar en over haar verwachtingen als over onszelf.

Vanmiddag gaan we naar een zorgcentrum waar we de bewoners in hun laatste dagen, liefdevol onze poëzie zullen voeren. Misschien nog iets meegeven, waarschijnlijk veel ontvangen, in ieder geval verbínden. Maar nooit vergeten dat zij ooit ons waren en dat wij alleen maar kunnen hopen dat wij ooit hen zullen zijn.

Lijden

Gisteren bracht het grote groene monster ons naar een prachtig stadspark in hartje Brussel. Het terras was flink gevuld, een mooi podium stond klaar. Iedereen dronk champagne. Niet direct het meest voor de hand liggende aangezicht voor een dieptepunt, zou je zeggen. Maar al snel werd duidelijk dat het publiek niet zat te wachten op al dat geblaat door de speakers. Dames trokken hun gepoederde neusjes op bij het horen van onze vuile woorden. Zelfs wijzelf luisterden aan het einde van de avond niet meer.

Aansluitend bracht Bassie ons naar een industrieterrein aan de stadsrand, daar waar vliegtuigen over razen en de wereld uit plastic en metaal lijkt te zijn opgebouwd, waar we incheckten in het Budget Hotel. Ik was stiekem toch al gewend geraakt aan comfort, constateerde ik vanmorgen toen ik mijzelf tussen de bouwvakkers door naar het ontbijt probeerde te worstelen. Bouwvakkers die aan het werk waren welteverstaan, niet van die gezellige die met buik, vrouw en kinderen aan de ontbijttafel zitten te genieten van hun ochtendkoffie. De dag is grijs, ik vraag me af hoe het thuis gaat en probeer me voor te stellen hoe alles en iedereen erbij zit. De zoon op half zeven, gelukkig en omringd door vrienden in een smerig huis, de dochter bij haar vader op de bank voor de beamer, de hondjes bij oma in de tuin, mijn tuin verdroogd en eenzaam.

Vandaag is een grauwe dag. Het leven van een toerende dichter gaat niet alleen maar over rozen, dat u dat weet. Het is niet alleen maar succes en applaus en champagne, gillend publiek, galmende aankondigingen, vier-gangen diners met bijpassend wijnarrangement en schoudermassages door de optredens door. Dat u dat weet. Het is ook lijden natuurlijk. Ach wat is er al niet over lijden gezegd door de kunstenaar?

Dag 6 – De ware aard

In het dagelijks leven doen we bewust of onbewust ons best onszelf van onze beste kant te laten zien. Of althans van de kant die we willen laten zien. De beste kant voor onszelf, kan ook de slechtste zijn. Als je langere tijd met een ander zit opgesloten, ontkom je er niet meer aan dat de kanten, die je in het dagelijks leven angstvallig probeert te verbergen, zich door alle harnassen heen naar buiten wurmen. Zo piepte gisteren tijdens de repetitie mijn dwingende, chagrijnige, dominante kant ineens naar voren. In de avond mijn boze ‘houd-je-bek-een-beetje-kant’. Hoe veiliger de sfeer in een groep, hoe makkelijker het wordt al je kanten de wereld in te sturen. Ik voel me veilig. Ik kan er zijn.

Voor een ieder werkt het verschillend. Iedereen bepaald zijn eigen tempo in het uit zijn of haar schulpje komen, ervan uitgaande dat iedereen in stáát is uit zijn schulpje te komen. Dat laatste valt te betwijfelen. Sommigen doen er een levenlang over. Alles begint bij willen. Ik ken het verschil tussen in- en uit je schulpje zijn en kan alleen maar zeggen dat ik, nu ik eruit ben, pas weet, dat ik er ooit in heb gezeten. Hard en diep. Eruit is fijn.

Hoe dan ook, ieder bepaalt zijn tempo daar kun je niets in veranderen. Wel kun je mensen uitnodigen te zijn wie ze werkelijk zijn. Wie ze helemáál zijn. Uitnodigen ook de minder fraaie kanten te laten zien, de kwetsbare kanten, de angstige, de zoekende, de vragende. Voor sommigen betekent dat dat ze hun bek eens even moeten houden en een ander de ruimte moeten geven zodat ze kunnen léren. Voor anderen geldt dat ze hun bek eens moeten opentrekken, op wat voor manier dan ook. Voor ons allen geldt dat we alleen leren door de gebaande paden te verlaten. De enige op de hele wereld met wie je nooit het contact zou moeten willen verliezen, ben jij zelf. Durf je dáár dichtbij, dan kan alles er zijn.

Staal

We hebben Zwolle verlaten na een heerlijk uitgebreid ontbijt en een korte nacht. Voor vertrek rolde ik in de tuin voor het Mercure Hotel mijn yogamatje nog even uit voor een reeks zonnegroetjes. Gegroet zon, waar je ook bent.

Gisteren waren we te gast bij kunstenaar Ronald Westerhuis, de man van staal. In hartje Zwolle heeft hij zijn eigen speeltuin gecreëerd; aardige loodsen, flinke buitenplaats, volop ruimte om vrij te kunnen werken en dat doet hij ook. Van staal maakt hij prachtige werken die een serene rust uitstralen. Kalmte, weerspiegeling, reflectie, warme kou. Ik moet er nog woorden aan geven, dat volgt.

Onze Poëziebusbaas had in de middag koppels van ons gemaakt. Samenwerken met iemand uit de groep die niet al je trouwe mattie was gebleken maar iemand nieuw. De zon scheen, het was de warmste dag van de week. Ik droeg een jurk boven mijn laarsjes en voelde hoe mijn huid de hele dag lurkte aan de vitamine D.

Samen gingen we iets maken. Oud werk bij nieuw werk. Herschrijven, invoegen, uitsnijden, weglaten, bijkrabbelen. Vervolgens waren er tien hele minuten beschikbaar per setje dichters, om met de band te oefenen. Dat moest voldoende zijn voor een optreden voor de avond. En dat was het ook! Het werd een feest van grenzen verleggen, barrières doorbreken, veiligheid verbranden in het grote vuur en dansen! Man, wat hebben we gedanst. Ik kreeg bezoek van het liefste meisje dat ik ken. Ze is bijna dertien en deed ’s middags samen met haar nichtje mee met de kinderpoëzie workshop ‘woordbreien’. Het eindresultaat lieten ze tijdens het avondprogramma horen, geen schroom, geen angsten, gewoon hup die microfoon in handen en ten overstaan van een aardig dichtend publiek hun eigen gedicht ten gehore brengen. Als iedereen zo vol overgave zou kunnen doen wat hij wil doen en het zo vol liefde en trots kan brengen met niets anders dan de wil om zichzelf te délen, zou de wereld een mooiere plek zijn.

Het avondprogramma liet haar eindgrens zonder tegensputteren opschorten. Dansen bij het vuur op de parkeerplaats. De schroom achter je laten en de microfoon nemen wanneer je iets hebt toe te voegen en je welkom voelen, meer was er niet nodig vannacht. Het enige nadeel aan ons bezoek aan Zwolle kan zijn dat we het hoogtepunt op dag vier al hebben bereikt.

We zullen zien, wwwwweeeeee zúllen zien.

24

De ruimtes zijn hoog. Bakstenen muren. Stalen relingen, stalen trappen, stalen tralies. Het galmt. Wij galmen. Ik drink koffie in de ontbijtzaal. Uit iedere cel komt een dichter gekropen. Wie denkt dat dichters stille, teruggetrokken mensen zijn moet eens langs komen. De ene aandachtsgeile schreeuwbeer duwt de ander van het podium, of schavot in dit geval. Er wordt geroepen, geschreeuwd, gezongen en heel veel gelachen. Eindelijk klinkt er dan luid gelach vanuit de bajes.

Gisteravond vormden we een cirkel van dik touw op het binnenplein, dat diende als podium. In-spring-de-bocht-gaat-in. Om beurten sprongen we de cirkel in met onze woorden. Luid en zacht, geschreeuw en gefluister. We staan áán. Grenzen worden verlegd. Nieuw werk wordt gemaakt en terstond gedeclameerd.

Over een half uurtje rijden we naar Zwolle. Voor mij een klein stukje meer richting huis. Het is een schijnbeweging want na Zwolle omzeilen we Nijmegen met een grote bocht. Het thuisfront moet nog wachten, en ik zal wachten op haar. Maar mijn kleine meisje komt vandaag naar Zwolle. Gisteren aan de telefoon zei ze me dat ze al vier gedichten had geselecteerd. ‘Mooi’, zei ik, ‘ik zorg dat je een podium krijgt.’

‘Ja maar wat als er geen publíek is, mam’? vroeg ze een tikkeltje bezorgd.

‘Maak je daarover geen zorgen, meisje, ik zorg dat er in elk geval 24 dichters naar je komen luisteren.’ Ze gniffelde.

In Zwolle geef ik de workshop ‘Woordenbreien’ voor kinderen, of iedereen die zich aangesproken voelt. De kinderen zullen na afloop hun werk ten gehore brengen. We starten om twee uur. Het is dag vier. Volgens het weerbericht wordt vandaag de mooiste dag van de week, kleine 24 graden. Voor elke dichter één.

 

De bak in

Ik werd wakker een uur voordat de wekker zou gaan.  Mijn posse naast me nog in diepe slaap. De kamer is klein, we liggen op een rij, maar ik heb heerlijk geslapen. Gisteravond zaten we gedrieën op het grote bed met een doos aardbeien, een bak nectarines, een fles perensap en een zak chips. Terug naar de onschuld. We sliepen voor al voor middernacht.

Een plek om mijn yogamatje uit te spreiden was er zeker niet, maar in de gang voor de lift had ik de dag ervoor zeker vier lege vierkante meters ontdekt. In mijn ondergoed sloop ik de gang op voor zes zonnegroetjes, een hond, een kat, een kaars. Wie me niet wil zien, kan wegkijken. Wie me wel wil zien, moet maar langskomen. Het fijne van ouder worden is het groeiende gemak los te kunnen laten; onzekerheden, angsten en wat de wereld wel niet van je denken kan. De wereld moest eens weten wat ik van haar allemaal denk immers!

Gisteren was Leiden. Op de Koornbrug midden in de stad stuurden we onze woorden over de grachten. De fanfare hielp niet echt, maar ach, de meeste woorden vinden hun weg toch wel. Bovendien kan een aantal van ons een behoorlijk volume produceren. Ze struikelen over elkaar om bij het podium te komen. Werpen ruwe woorden genadeloos de stad in. Angstloos. Ik ben onder de indruk, wist immers zelf ook niet goed hoe de kwaliteit van werk was maar godverdomme, we zijn góed! Gisteravond tetterde al dat gebrul nog na. Ik voel de hele tijd al wel dat ik daar niet helemaal thuis hoor. Ik wil niet schreeuwen en dacht na over mijn plaats binnen de groep. Ik wil brengen wat van mij is. Ik ben geen straatrapper, geen slammer, maar wat dan wel? Ik weet het allang. Ik weet het al jaren, kleiner wil ik, kleiner nog dan klein. Vandaag ga ik daarmee oefenen. Groot groeien in het klein zijn.

Leeuwarden. We zullen vandaag optreden met muzikanten. Ik verheug me. We slapen in de bak. Ook daarop verheug ik me. Sluit me maar op. Ik laat me toch niet ketenen. Ik ben immers groot in het kleine. Ik ontsnap als een muis. Hasta la pasta amigo’s.

Ei ei ei

Nadat alle workshops waren afgerond, werd de vloer van Schouwburg Rotterdam schoongeveegd voor de dichters. Er werden rijen gevormd. Rijen van dichters en rijen van bezoekers en je kon je afvragen wie wie vermaakte. Bijna precies tegelijk met het openen van de bar werd de bravoure losgelaten, die steeds harder en wilder begon te roepen. Ook ik ving haar, de bravoure, stopte haar in mijn binnenzak en liet haar borrelen in mijn binnenste.

Er was een heupflesje, een gebroken teen, rijst met ballen en een vergeten salade, de vermoeidheid die langzaam overging in lol en woorden, zo veel woorden. Er waren er die om het hardst riepen en die stil bleven of in de stilte een gedicht wisten te vinden. Er was drank, okselzweet en te weinig deo. Rolgordijnolie en biseksualiteit. Verkleinwoordjes, lichaamsgeuren, kroegbazen, goesting. Gebroken nagels en boekverkopers, lippenstift en schuifdeuren.

Er werd voor mij gezongen uit 64 kelen en ik overwoog op de stoel te gaan staan maar besloot in plaats daarvan een brok weg te slikken. De poëzie werd geleefd. Het spits werd afgebeten. Door alles heen stond de bus groen te wachten voor het hotel. Niemand repte nog over de rode die ons eigenlijk was beloofd. Wie houdt er níet van groen?

Op onze gesponsorde hotelkamer stond chocolade en champagne klaar om te vieren dat ik leef. Ik houd zelf ook van het feit dat ik leef en leef dat graag uit. Ook houd ik van mijn broer die de champagne verzorgde en daarmee laat weten dat ook hij blij is dat ik leef. Ik houd van meer nog, maar daarover vertel ik een andere keer.

Rotterdam is verlaten en Leiden is aangedaan. Vandaag is iemand anders jarig en ik heb om het hardst voor hem gezongen in de bus. Twee violen en een trommel en een fluit, alle dichters zijn wel eens jarig en hangen graag de vlaggen nog eens uit. Ei ei ei vandaag is het woord weer blij!